آزمایشگاه

معرفی آزمایشگاه کنترل کیفیت  گیاهان دارویی  شرکت  صنایع غذایی  نوژین

در سالهای اخیر استفاده از گیاهان دارویی، داروهای گیاهی و غذاهای فراسودمند در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه افزایش چشمگیری یافته است به همین دلیل  توجه به کیفیت و اثر بخشی محصولات گیاهی موضوعی است که از اهمیت خاصی برخوردار است. در همین راستا مهمترین ابزار برای کنترل کیفی گیاهان دارویی و فرآورده های تهیه شده از آنها وجود آزمایشگاهی  مجهز  و مدرن   و دارای بخشهای اداری، اتاق  دوش هم دمایی ،آزمایشگاه  فیتوشیمی   و آزمایشگاه  میکروبیولوژی (دارای  ۵  زیر واحد  اتاق  شستشو- اتاق انکوباتور-انبار مواد  شمیایی – اتاقک کشت   و واحد غیر استریل ) است که مجهز  به جدیدترین تجهیزات  و لوازم  و  مواد شیمیایی  آزمایشگاهی  جهت  بررسی و تعیین مجموعه‌ای از خصوصیات و پارامترهای فیزیکو- شیمیایی و میکروبیولوژیکی  می باشد که  اجرای آنها باعث اطمینان از کیفیت، اثر بخشی، ایمنی و تکرار پذیری فرآورده گیاهی می شود.

آزمایشات کنترل کیفیت گیاه دارویی که برمبنای استانداردهای ملی  و سازمان بهداشت جهانی  دراین واحد  در حال انجام است عبارتند از :

  1. تمیزی و یکنواختی محصول (Cleanliness): این فاکتور نشان دهنده میزان اختلاط اندام تولید شده با مواد خارجی و غیر دارویی نظیر آلودگی به حشرات مختلف و یا وجود پیکر مواد اضافه و غیر آلی در محصول است. برای این منظور در آزمایشگاه  شرکت برای هر نمونه  ورودی  یا  بسته بندی شده  معمولاً از آزمونهای فیزیکی مختلف نظیر بکارگیری میکروسکوپها و بینوکولارهای  مناسب استفاده می­گردد.
  2. میزان خاکستر (Ash level): این پارامتر میزان ناخالصی­ها و مواد معدنی  موجود در  محصول را مشخص می­سازد. میزان خاکستر  تام ، خاکستر محلول در آب  و درصد قلیائیت خاکستر  محصول عمدتاً از طریق سوزاندن نمونه و تیتراسیون   و … برآورد خاکستر بر جای مانده از آن محاسبه می­گردد. این آزمایش هم برای هر نمونه  در آزمایشگاه فیتوشیمی  شرکت انجام پذیر است.
  3. میزان شن  و  سیلیس (Acid insoluble ash: AIA or Sand content): میزان شن نمونه نشان دهنده مقدار اختلاط محصول با مواد خارجی غیر آلی نظیر شن می­باشد.این فاکتور از طریق  ارزیابی میزان خخاکستر نامحلول در اسید بررسی می گردد که  محتوای بالای شن در نمونه، آنرا از نظر کیفی در سطح نازلی قرار داده و از ارزش آن به مقدار زیادی خواهد کاست.
  4. آلودگی به پاتوژن و میکروارگانیسم­ها (Microbiological measures): گیاهان رشد یافته در فضای آزاد معمولاً حاوی مقادیر متفاوتی از میکروارگانیسمهای مضرّ و یا غیر مضرّ هستند. آزمایشات  میکروبیولوژیکی  متفاوتی برای برآورد میزان آلودگی نمونه به این نوع عوامل میکروبی شامل  شمارش  تعداد کلی میکروارگانیسم ها،  کلی  فرم ها، انتروکوک ها ف باسیلوس  سرئوس  ها ، کپک و تخم انگل در  آزمایشگاه میکروبیولوژیکی شرکت   انجام می شود.
  5. بقایای سموم و ترکیبات سمّی (Pesticides / Toxins level): سموم گیاهی بویژه آفلاتوکسینها و اُکراتوکسینهای نوع (A) تولید شده توسط انواع مختلف قارچهای بیماریزا یکی از موارد مورد بحث در اندازه­گیریهای کیفی گیاهان دارویی هستند. برای اندازه­گیری میزان باقیمانده آفت­کُشها در گیاهان دارویی بسته به نوع ماده شیمیایی مورد نظر، با همکاری بخش  آزمایشگاه دانشگاه فنی و حرفه ای واحد نیشابور  طبق  تفاهم نامه منعقد ده   از روشهای (GC)  و دستگاه  گاز کروماتگرافی استفاده می­گردد.
  6. اندازه ذرات خرد شده (Mesh / Particle size): بسیاری از گیاهانی که از آنها به عنوان ادویه استفاده می­گردد، باید به منظور توزیع و پخش ساده­تر و بهتر در محصول غذایی نهایی، به صورت پودر شده درآیند. به علاوه خرد کردن این گیاهان در پخش بهتر رایحه آنها موثر است. بر این اساس اندازه ذرات خرد شده این گیاهان در ارزیابی­های کیفی محصول مورد نظر همواره مدّ نظر بوده است. برای این منظور با انجام آزمایشاتی  در حدود ۹۵ درصد محصول از یک غربال دارای اندازه استاندارد و الک های  با قطر  ۴ ، ۲،۱ و  نیم میلیمتر گذر می کند تا محصول از نظر کیفی مورد تایید قرار گیرد.
  7. درصد رطوبت (Moisture content): تعیین میزان رطوبت و بنا به تعریفی دیگر میزان رطوبت  مفید (Water availability: Aw) نمونه از مهمترین فرآیندهای کنترل کیفی محصولات دارویی است. مقدار استاندارد این پارامتر در حد ۶%برآورد شده است. اندازه­گیری میزان رطوبت نمونه یکی از مهمترین بخشهای کنترل کیفی است، چراکه رطوبت، درصد بسیار زیادی از وزن نمونه را به خود اختصاص می­دهد. از سوی دیگر وزن نمونه یکی از مهمترین ملاکهای تعیین قیمت محصول می­باشد. بنابراین رطوبت در نمونه نباید از سطح قابل قبولی بیشتر باشد به طور کلی میزان رطوبت استاندارد در محصول بر حسب نوع محصول متفاوت است، امّا این میزان باید در حدّی باشد که به ارزش ترکیبات شیمیایی موجود در محصول صدمه­ای وارد نگردد.